§ Text Max Havelaar

—De kralen waren opgeborgen. Het was zes uur, en daar onder de evennachtslyn—Natal ligt op weinige minuten noord: als ik over-land naar Ayer-Bangie ging, stapte ik te paard over de linie heen, of nagenoeg …'t was om er over te struikelen, waarachtig!—dáár was zes uur 't sein tot avendgedachten. Nu vind ik dat een mensch 's avends altyd iets beter is, of minder ondeugend liever, dan 's morgens, en dit is natuurlyk. 's Morgens houdt men zich te-zamen—ik weet wel dat dit een germanismus is, maar hoe moet ik het zeggen in 't hollandsch? —men is … deurwaarder of kontroleur, of … neen, dit is genoeg! Een deurwaarder hält sich zusammen om dien dag eens terdeeg zyn plicht te doen … god, welk een plicht! Hoe moet dat zusammen gehalten hart er uitzien! Een kontroleur—ik zeg dit niet voor u, Verbrugge!—een kontroleur wryft zich de oogen uit, en ziet er tegen op den nieuwen adsistent-resident te ontmoeten, die een bespottelyk overwicht wil aannemen op een paar jaren diensttyd meer, en van wien hy zooveel zonderlings gehoord heeft … op Sumatra. Of hy moet dien dag velden opmeten, en staat in dubio tusschen zyn eerlykheid—jy weet dit zoo niet, Duclari, omdat je militair bent, maar er zyn werkelyk eerlyke kontroleurs! —dan staat hy te waggelen tusschen die eerlykheid en de vrees dat Radhen Dhemang, zóó of zóó hem den schimmel zal terugvragen, die zoo goed telt. Of wel, hy moet dien dag kordaat ja of neen zeggen in antwoord op missive nummer zóóveel. Kortom, 's morgens by 't ontwaken valt je de wereld op 't hart, en dat is zwaar voor een hart, al is het sterk. Maar 's avends heeft men een pauze. Er liggen tien volle uren tusschen nu en 't oogenblik dat men zyn rok weerziet. Tien uren: zes-en-dertig-duizend sekonden om mensch te zyn! Dit lacht ieder toe. Dit is 't oogenblik waarop ik hoop te sterven, om ginder aantekomen met een inofficieel gezicht. Dit is 't oogenblik waarop je vrouw iets weervindt in je gelaat, van wat haar ving toen ze je dien zakdoek behouden liet met een gekroonde E op de punt …